Дараах товчны нэгийг сонгож тус бүрд хамаарах эзэнт гүрний оршин тогтносон огноо, нийслэл, үлдээсэн өв, хүмүүст өгөх мессежийг харна уу.
Эртний нүүдэлчдийн төрт ёсны эх үндэс. Хятадын Хан улстай 300 жилийн дипломатын харилцааг анх тогтоосон, олон үндэстнийг нэгтгэсэн анхны нүүдэлчдийн эзэнт гүрэн.
Хүннүгийн дараа тал нутгийг эзэгнэсэн нүүдэлчдийн холбоо. Хожмын Монгол, Манжуурын нүүдэлчдийн хэлний эх үндэс гэж үздэг.
"Каган" цолыг анх ашигласан гүрэн. Хожмын бүх Төв Азийн хант улсын прототип, "каганат" гэдэг ойлголтын эх үндэс.
Орхоны бичиг — Төв Азийн анхны өөрийн үсэгтэй бичиг. Күл-Тигиний хөшөө бол нүүдэлчдийн төрийн тэмдэглэгээний дурсгал.
Эртний нүүдэлчдийн дунд анх суурин нийслэлтэй болсон. Хар Балгас хот — нүүдэл, суурин хосолсон амьдралын тогтолцоог анх бий болгосон.
Хятадын хэсэг, Манжуурийг эзэлсэн нүүдэлчдийн анхны "хосолсон" (нүүдэл + суурин) гүрэн. Хятад үсэгнээс үүсгэн боловсруулсан өөрийн үсэгтэй.
Хүннү, Сяньби, Жужан, Түрэг, Уйгур, Кидан — эдгээр гүрнүүд нь Монголын тал нутагт төрийн уламжлал, цэрэг армийн зохион байгуулалт, олон улсын дипломатын суурийг тавьсан. Чингис хааны Их Монгол улс энэхүү уламжлал дээр босгогдсон. Тиймээс эртний нүүдэлчдийн төр улсуудын түүх нь Монголын түүхийн эх үндэс.
— Чингис хаан Үндэсний музейн эрдэм шинжилгээний хэлтэс
Хүннү гүрний үүсгэн байгуулагч. Тал нутгийн олон үндэстнийг нэгтгэж, Хан улсыг хүлээн зөвшөөрүүлсэн.
Түрэгийн хаант улсын үүсгэн байгуулагч. Жужан хаант улсыг түлхэн унагасан.
Түрэгийн хаант улсын хаан. Орхоны бичигт өөрийн төрийн ажлыг бичүүлсэн анхны нүүдэлчин удирдагч.
Уйгурын хаант улсын үүсгэн байгуулагч. Хар Балгас нийслэлийн суурийг тавьсан.
Кидан Ляо улсын үүсгэн байгуулагч. Хятад үсэгнээс үндэстэй Кидан өөрийн үсгийг боловсруулсан.
Энэхүү танхимаас заавал үзэх ёстой 5 үзмэр. Дэлгэрэнгүйг цахим цуглуулга хэсгээс үзнэ үү.
Ноён уулын малтлагаас олдсон 2000+ настай алт мөнгөн эдлэл. Хүннү язгууртны амьдрал, эд хогшил, олон улсын худалдааны нотолгоо.
Цахим цуглуулгад үзэхХүрэл зэвсгийн үеийн нүүдэлчдийн бэлгэдэлт хөшөө. Тэнгэрт ниссэн бугыг сийлсэн төрийн тэмдэглэгээний дурсгал.
Цахим цуглуулгад үзэхТүрэгийн хаант улсын үед бичигдсэн Төв Азийн анхны үсэгт бичиг. Күл-Тигиний хөшөө нь нүүдэлчдийн өөрийн дуу хоолой.
Цахим цуглуулгад үзэхЭртний нүүдэлчдийн анхны жинхэнэ суурин нийслэл. Зочин хэрхэн нүүдэлчдийг хот байгуулагч болгосныг харах боломжтой.
Цахим цуглуулгад үзэхХятад үсэгнээс үүсгэн боловсруулсан Кидан өөрийн үсэг. Нүүдэлчдийн өөрсдийн соёлоо тэмдэглэх хүсэл, бичгийн уламжлал.
Цахим цуглуулгад үзэхЭртний нүүдэлчдийн төр улсууд нь Их Монгол улсын суурь. Тэнгэр шүтлэг, морин цэрэг, шуудан өртөөний тогтолцоо, олон үндэстний хүлцэнгүй харьцаа, "каган"-ы ёсон — эдгээр нь Хүннүгээс эхэлж 1400 жилийн турш цутгагдаж, Чингис хаанд хүрсэн.
